شبکه بهداشت و درمان شهرستان آباده
گفتوگو با دکتر «زهرا نیکو» متخصص مغز و اعصاب و فلوشیپ اماس در شمال فارس؛
روزنوشت/آنچه که باید درباره نشانههای اولیه و درمان پارکینسون بدانیم
بیماری پارکینسون دومین اختلال نورودژنراتیو شایع پس از آلزایمر است که به دلیل تخریب تدریجی سلولهای تولیدکننده دوپامین در مغز ایجاد میشود. این بیماری میتواند کیفیت زندگی افراد را به شدت تحت تأثیر قرار دهد، اما با تشخیص زودهنگام و مدیریت صحیح، میتوان پیشرفت آن را کند کرد و علائم را کنترل نمود.
به گزارش روابط عمومی شبکه بهداشت و درمان شهرستان آباده؛ لرزش در حال استراحت، کندی حرکات، سفتی عضلات و اختلال در تعادل از مهمترین نشانههای این بیماری هستند. برخلاف باور عمومی، پارکینسون فقط یک بیماری حرکتی نیست و میتواند با علائم غیرحرکتی مانند یبوست، افسردگی، اختلال خواب و کاهش حس بویایی سالها پیش از بروز لرزش ظاهر شود.
علائم اولیه پارکینسون؛ از لرزش انگشت تا ریزنویسی
پارکینسون معمولاً به تدریج شروع میشود و اولین علائم اغلب یکطرفه هستند. شایعترین علائم حرکتی عبارتند از: لرزش در حالت استراحت: لرزش خفیف و ریتمیک در انگشتان، دست یا پا هنگام سکون که با حرکت کاهش مییابد. کندی حرکت: کاهش سرعت انجام کارهای روزمره مانند بستن دکمه، مسواک زدن یا راه رفتن. بیمار ممکن است دچار «ریز نویسی» شود،نوشتهها به تدریج کوچک و فشرده میشوند. سفتی عضلانی: خشکی و مقاومت در برابر حرکت مفاصل که اغلب با درد شانه یا گردن همراه است. ناپایداری وضعیت: اختلال در تعادل که در مراحل پیشرفته رخ میدهد و خطر زمین خوردن را افزایش میدهد. علاوه بر اینها، برخی علائم غیرحرکتی هشداردهنده عبارتند از: از دست دادن حس بویایی (که گاهی سالها قبل از لرزش رخ میدهد)، خوابپردازی همراه با حرکت (بازگو کردن فیزیکی رؤیاها)، یبوست مزمن و افسردگی مقاوم به درمان.
تفاوت پارکینسون با بیماریهای مشابه (پارکینسونیسم)
همه لرزشها و کندیهای حرکتی به معنای پارکینسون نیستند. شرایطی مانند لرزش اساسی، پارکینسونیسم ناشی از دارو (مثلاً داروهای ضد روان پریشی) یا آتروفی چند سیستمی علائمی مشابه دارند اما مکانیسم و درمان متفاوتی نیاز دارند.
به گفته دکتر زهرا نیکو: «تشخیص قطعی پارکینسون کاملاً بالینی است و توسط متخصص مغز و اعصاب انجام میشود. در حال حاضر هیچ آزمایش خون یا اسکن خاصی برای تأیید این بیماری وجود ندارد، اما ام ار آی ممکن است برای رد سایر علل مشابه تجویز شود. یک نکته کلیدی، پاسخ مثبت به داروی لوودوپا است؛ بهبود علائم حرکتی پس از مصرف آن، تشخیص پارکینسون را قوت میبخشد.»
روشهای جدید درمان پارکینسون؛ از لوودوپا تا تحریک عمقی مغز
اگرچه درمان قطعی برای پارکینسون کشف نشده است، اما گزینههای درمانی مؤثری برای کنترل علائم وجود دارد:
دارودرمانی – خط اول درمان: لوودوپا (به همراه کاربیدوپا): مؤثرترین دارو است که در مغز به دوپامین تبدیل میشود. پس از چند سال مصرف ممکن است عوارض حرکتی (نوسانات موتور و دیسکینزی) بروز کند. آگونیستهای دوپامین (مانند پرامیپکسول و روپینیرول): مستقیماً گیرندههای دوپامین را تحریک میکنند. در مراحل اولیه یا همراه با لوودوپا تجویز میشوند.
- جراحی – تحریک عمقی مغز: این روش برای بیمارانی که به دارو پاسخ خوب میدهند اما دچار نوسانات حرکتی شدید شدهاند، مناسب است. با کاشت الکترود در نواحی خاص مغز و تنظیم پالسهای الکتریکی، لرزش و سفتی عضلات به طور چشمگیری کاهش مییابد.
- درمانهای مکمل و توانبخشی: فیزیوتراپی (برای بهبود راه رفتن و تعادل)، کار درمانی (برای انجام فعالیتهای روزانه) و گفتار درمانی (برای رفع گرفتگی و آهسته شدن صدا) نقش حیاتی در حفظ استقلال بیمار دارند. ورزشهای هوازی منظم، به ویژه تای چی، دوچرخه ثابت و تمرینات تعادلی، پیشرفت بیماری را کند میکنند.
عوارض و نکات مهم در مصرف داروهای پارکینسون
عوارض دارویی بسته به نوع و دوز متفاوت است. رایجترین عوارض لوودوپا شامل تهوع، افت فشار خون وضعیتی (سرگیجه هنگام ایستادن) و در درازمدت، دیسکینزی (حرکات غیرارادی و کِشمانند) میباشد. آگونیستهای دوپامین نیز ممکن است باعث توهم، تکانشگری بیمارگونه شوند که در صورت مشاهده، باید فوراً به پزشک اطلاع داده شود.
نکته بسیار مهم: هرگز داروهای پارکینسون را به یکباره قطع نکنید، زیرا سندرم بدخیم نورولپتیک (تب، سفتی شدید عضلات و اختلال هوشیاری) یک عارضه خطرناک و تهدیدکننده حیات است. همچنین مصرف لوودوپا همراه با وعدههای پرپروتئین (مانند گوشت و لبنیات) میتواند جذب آن را کاهش دهد؛ بهتر است دارو را حداقل نیم ساعت قبل یا یک ساعت پس از غذا مصرف کنید.
در بیماران مسن، افراد مبتلا به زوال عقل و کسانی که سابقه اختلالات روانپزشکی دارند، تجویز داروهای پارکینسون باید با احتیاط فراوان و تنظیم دوز تدریجی انجام شود.
توصیه پایانی دکتر زهرا نیکو به بیماران و خانوادهها
«به خانوادهها میگویم که پارکینسون یک بیماری پیشرونده اما قابل مدیریت است. با تشخیص زودهنگام، پیروی از رژیم دارویی منظم، انجام فیزیوتراپی و حفظ روحیه و فعالیت اجتماعی، بیمار میتواند سالها کیفیت زندگی قابل قبولی داشته باشد. از زمین خوردن بیمار جلوگیری کنید (با اصلاح محیط خانه، نردهها و بردن وسایل اضافی) و هرگز علائمی مانند لرزش یا کندی حرکت را فقط به پای افزایش سن نگذارید. اگر خود یا اطرافیانتان علائم مشکوک دارید، حتماً به متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید.»
نظر دهید